HET OPENSTELLEN VAN EEN RIVIER ALS BELANGRIJKE BIJDRAGE TOT DE STEDELIJKE VERNIEUWING VAN HET GENTS STADSCENTRUM, BELGIË

Bekijk een korte filmimpressie van het lokale project in Gent

Gent ligt in België op een vrij centrale plaats in Europa, op ongeveer 50 km van Brussel aan een verkeersknooppunt van Europese autosnelwegen. Vanuit geografisch oogpunt bevindt Gent zich in de laagvlakte langsheen de Noordzee.

Gent is naar Belgische normen een middelgrote stad van ongeveer 230.000 inwoners. De Gentse agglomeratie telt ongeveer 380.000 inwoners en bekleedt zo de vierde plaats in België. Doorheen de geschiedenis was het ontstaan en de ontwikkeling van de stad Gent steeds nauw verbonden met water. De waterwegen zijn vervlochten met het stedelijk weefsel als bron van leven, als waterweg en als verdedigingsmiddel. De Keltische naam van de stad “Ganda” betekent samenvloeiing en verwijst naar het ontstaan van de stad aan de samenvloeiing van de Leie en de Schelde.

EEN NIEUW LEVEN VOOR DE GENTSE WATERWEGEN
Extreme voorstellen om de waterwegen dicht te gooien lokten een reactie uit. Vanaf de jaren zeventig ontstond er een mentaliteitsverandering die de huidige heropening van de Nederschelde mogelijk maakte. De voorbije decennia werden aanzienlijke investeringen doorgevoerd inzake waterbehandeling. Zo werd een uitvoerig collectorplan opgesteld dat ervoor zorgt dat afvalwater naar een zuiveringsinstallatie vloeit en niet langer naar de rivieren.

DE GROENASSEN
Een belangrijke keuze in het Masterplan van de Stad is de uitvoering van lineaire parken, ook wel groenassen genoemd. In de meeste gevallen hebben zij een waterweg als hoofdstructuur. Sinds de waterwegen in het stadscentrum en sommige verkeersgebieden hun oorspronkelijke economische rol verloren hebben ontwikkelden zij zich tot waardevolle topografische en ecologische gebieden die een brede waaier aan onverwachte wandel-, fiets- en recreatiemogelijkheden bieden. Deze groenassen vormen ook de basis voor een natuurstructuur die de stad leefbaarder maakt, in beide betekenissen van het woord. Ze zijn de laatste structurerende landschapselementen in een periferie die elke dag meer versplintert. Bestaande parken, openbare pleinen, private tuinen en kleine groenelementen worden verwerkt in dit landschap. Langsheen de oevers van de rivier worden doorlopende fietspaden en wandelroutes aangelegd die het stadscentrum verbinden met de buitengebieden.
De rivieren vormen ook de ruggengraat van de ecologische structuur van de stad. Natuurontwikkeling langsheen de waterkant is van groot belang. In het stadscentrum wordt dit doel bereikt op twee verschillende manieren: de vegetatie op de kademuren en de aanleg van de zogeheten groeneilandjes langs de kademuren. Deze “drijvende eilandjes” zijn begroeid met planten afkomstig uit een groot natuurgebied aan de rand van de stad. De eilandjes stimuleren de natuurontwikkeling in het stadscentrum.

De herwaardering van de binnenwateren biedt ook nieuwe mogelijkheden voor recreatieve boottochten en toeristische cruises. De waterwegen bieden de mogelijkheid tot bijkomend publiek transport over water.

DE HEROPENING VAN DE DICHTGEGOOIDE ‘NEDERSCHELDE’
De Stad Gent en de Afdeling Bovenschelde (AWZ) van het ministerie van de Vlaamse gemeenschap hebben het plan opgevat om de gedempte Nederschelde tussen het Bisdomplein en de Nieuwbrugkaai opnieuw open te leggen en zo de vroegere monding tussen Leie en Schelde te herstellen.

De heropening van de stroom is niet alleen belangrijk voor de herwaardering van de Gentse waterwegen, het levert ook een betekenisvolle bijdrage tot de ontwikkeling van open ruimte in het stadscentrum. Dit is noodzakelijk om de leefbaarheid te bewaren en te verhogen. De Nederschelde is een belangrijke rivierarm van de Schelde, gelegen vóór de Leiemonding waar zich ooit één van de oudste centra van Gent bevond, de Sint-Baafsabdij en het dorp. De rivier vormde ook de grens van een ander betekenisvol stadsdeel, de Wijdenaard genaamd. Het was gelegen in de nabijheid van de Sint-Baafs-Kathedraal.

In 1885 werd een deel van de Nederschelde overdekt. Het vormde een gemakkelijke link tussen het voormalige Zuid-Station en het stadscentrum. Op die manier werd ook een nieuw stadsplein gecreëerd. In de jaren 60 werd het overblijvende gedeelte opgevuld tot aan de Leiemonding, met uitzondering van een klein stukje ter hoogte van het Geraard de Duivelsteen.

Het heropenen van de waterweg en het herwaarderen van de publieke ruimte langs het water moet de leefbaarheid in het zuidelijke deel van het historisch stadscentrum aanzienlijk verhogen.